Ustroje majątkowe w małżeństwie a upadłość

Niezależnie od ustroju majątkowego, z dniem ogłoszenia upadłości jednego z małżonków powstaje, z mocy prawa, rozdzielność majątkowa. To zaś, co stanowiło majątek wspólny małżonków, wchodzi do masy upadłości (poza masą pozostaje przede wszystkim majątek osobisty małżonka upadłego). Jaką ochronę przyznaje zatem prawo małżonkowi upadłego, skoro cały majątek wspólny wchodzi w skład masy upadłości? Otóż małżonek upadłego może dochodzić należności z tytułu udziału w majątku wspólnym w ramach procedury upadłościowej, poprzez zgłoszenie swojej wierzytelności sędziemu-komisarzowi.

Co jeśli wspólność majątkowa ustała przed ogłoszeniem upadłości?

Po pierwsze, ustanowienie rozdzielności majątkowej w formie umowy jest skuteczne tylko wtedy, gdy umowa została zawarta co najmniej dwa lata przed dniem złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości. Jeżeli zatem małżonkowie stawili się u notariusza 2 stycznia 2020 r. i ustanowili rozdzielność majątkową, a wniosek o ogłoszenie upadłości w stosunku do jednego z nich wniesiono 2 stycznia 2021 r., to umowa ta nie będzie skuteczna w stosunku do późniejszej masy upadłości. W takiej sytuacji cały majątek wspólny (poza mało znaczącymi wyjątkami) zostanie zlikwidowany w ramach procedury upadłościowej.

Po drugie, sądowe ustanowienie rozdzielności majątkowej jest bezskuteczne względem masy upadłości, jeśli zostanie dokonane w ciągu roku przed dniem złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości — chyba że pozew o ustanowienie rozdzielności majątkowej został złożony co najmniej na dwa lata przed złożeniem wniosku o ogłoszenie upadłości. Podobnie dzieje się w przypadku, gdy rozdzielność powstaje na drodze rozwodu, separacji czy ubezwłasnowolnienia jednego z małżonków.

Ustawodawca bierze zatem poprawkę na tempo działania sądów: jeżeli pozew o ustanowienie rozdzielności majątkowej został złożony wcześniej niż 2 lata przed złożeniem wniosku o ogłoszenie upadłości, to takie zniesienie będzie skuteczne, nawet jeżeli doszło do niego w okresie roku przed złożeniem wniosku.