Czy restrukturyzacja zatrzymuje egzekucję komorniczą?

Tak — otwarcie przyspieszonego postępowania układowego, układowego lub sanacyjnego zawiesza z mocy prawa egzekucje wierzytelności objętych układem, a sanacja chroni przed niemal wszystkimi egzekucjami. Zajęcia rachunków może uchylić sędzia-komisarz.

Czy członek zarządu odpowiada prywatnym majątkiem za długi spółki?

Tak, gdy egzekucja wobec spółki jest bezskuteczna, a wniosek o upadłość nie został złożony w terminie 30 dni od niewypłacalności. Ochronę daje złożenie wniosku w terminie albo otwarcie w tym czasie postępowania restrukturyzacyjnego.

Których długów nie umorzy upadłość konsumencka?

Umorzeniu nie podlegają m.in. alimenty, renty odszkodowawcze, grzywny i należności z wyroków karnych, obowiązek naprawienia szkody oraz zobowiązania umyślnie zatajone, gdy wierzyciel nie brał udziału w postępowaniu.

Restrukturyzacja firmy i upadłość konsumencka Wrocław — Witold Frątczak

Q: Czy w upadłości konsumenckiej stracę mieszkanie?

Nieruchomość wchodzi do masy upadłości, ale ze sprzedaży wydziela się na wniosek upadłego kwotę odpowiadającą czynszowi najmu za 12–24 miesiące, stosownie do potrzeb rodziny. Alternatywą jest pre-pack — sprzedaż wskazanemu nabywcy po cenie z wyceny biegłego.

Q: Ile trwa upadłość konsumencka?

Ogłoszenie upadłości to zwykle tygodnie lub kilka miesięcy. Potem następuje likwidacja majątku i plan spłaty — standardowo do 36 miesięcy, przy umyślności lub rażącym niedbalstwie 36–84 miesiące. Przy trwałej niezdolności do spłat możliwe jest umorzenie bez planu.

Baza wiedzy

Restrukturyzacja i upadłość — bez prawniczego żargonu

Dwadzieścia opracowań w czterech działach, tabele porównawcze, najczęstsze pytania i słownik pojęć. Wpisz hasło, aby przefiltrować artykuły, albo przejdź do wybranej części.

Cztery postępowania restrukturyzacyjne w pigułce

Kryterium	O zatwierdzenie układu	Przyspieszone układowe	Układowe	Sanacyjne
Limit wierzytelności spornych	do 15%	do 15%	powyżej 15% dopuszczalne	bez ograniczenia
Zawieszenie egzekucji wierzytelności objętych układem	nie — dopiero od postanowienia o zatwierdzeniu układu	tak, z mocy prawa z dniem otwarcia	tak, z mocy prawa (możliwe też zabezpieczenie przed otwarciem)	tak — najszerzej: wszystkie egzekucje do masy sanacyjnej
Zarząd majątkiem	pozostaje przy dłużniku (nadzorca układu z wyboru dłużnika)	zarząd własny pod kontrolą nadzorcy sądowego	zarząd własny pod kontrolą nadzorcy sądowego	odbierany — przejmuje zarządca (sąd może zezwolić na zarząd zwykły)
Sprzeciwy do spisu wierzytelności	nie dotyczy	brak	tak — stąd dłuższy czas trwania	tak
Rola sądu	minimalna — zatwierdzenie układu	otwarcie w ok. tydzień, posiedzenie niejawne	pełne postępowanie sądowe	pełne postępowanie + nadzór nad działaniami sanacyjnymi
Orientacyjny czas trwania	kilka tygodni – ok. 3 mies.	ok. 2–3 mies.	zwykle kilka mies. dłużej niż przyspieszone	najdłużej — często ponad rok
Dla kogo	dłużnik płacący na bieżąco, przewidujący kłopoty, pewny poparcia wierzycieli	dłużnik potrzebujący natychmiastowej ochrony przed egzekucją	sprawy z dużą liczbą wierzytelności spornych	firmy wymagające głębokiej naprawy (redukcja kosztów, umów, zatrudnienia)

Wspólna zasada wszystkich trybów: im więcej ochrony przed wierzycielami dłużnik zyskuje, tym więcej traci władzy nad własnym majątkiem.

Restrukturyzacja czy upadłość?

Kryterium	Restrukturyzacja	Upadłość
Cel postępowania	uniknięcie upadłości — zawarcie układu z wierzycielami i dalsze działanie firmy	likwidacja majątku i zaspokojenie wierzycieli; u osób fizycznych — oddłużenie
Kto może skorzystać	dłużnik niewypłacalny lub dopiero zagrożony niewypłacalnością	tylko dłużnik niewypłacalny
Majątek	co do zasady pozostaje w firmie i pracuje na układ	staje się masą upadłości i podlega sprzedaży przez syndyka
Zarząd	zwykle przy dłużniku (poza sanacją)	przejmuje syndyk
Długi	restrukturyzowane układem: raty, odroczenie, redukcja nawet o 90%	spłacane z likwidacji masy; u osób fizycznych reszta może zostać umorzona
Obowiązek złożenia	dobrowolna — to prawo, nie obowiązek	obowiązkowa dla przedsiębiorcy — 30 dni od niewypłacalności
Zbieg wniosków	sąd w pierwszej kolejności rozpoznaje wniosek restrukturyzacyjny; otwarcie restrukturyzacji w terminie chroni zarząd przed odpowiedzialnością z art. 299 k.s.h.

Artykuły

Brak artykułów pasujących do zapytania. Spróbuj innego hasła albo zapytaj w czacie.

Restrukturyzacja

§ 1Postępowanie restrukturyzacyjne — co oznacza i jakie są rodzaje?+

Postępowania restrukturyzacyjne, podobnie jak postępowania upadłościowe, są prowadzone wobec dłużników niewypłacalnych lub zagrożonych niewypłacalnością. Celem postępowań restrukturyzacyjnych jest uniknięcie ogłoszenia upadłości dłużnika poprzez wyposażenie go w szeroki wachlarz procedur naprawczo-oddłużeniowych. Procedury te, w zależności od sytuacji finansowo-ekonomicznej dłużnika, mają zapewnić najwłaściwsze dla niego rozwiązanie problemu z niewypłacalnością, przy jednoczesnym poszanowaniu słusznych interesów wierzycieli.

Postępowanie restrukturyzacyjne może przybrać jedną z czterech form, w zależności od potrzeb i możliwości dłużnika:

postępowanie o zatwierdzenie układu,
przyspieszone postępowanie układowe,
postępowanie układowe,
postępowanie sanacyjne.

Postępowanie o zatwierdzenie układu

Procedura ta charakteryzuje się wysokim stopniem odformalizowania. Dłużnik we własnym zakresie wybiera nadzorcę układu, przygotowuje propozycje układowe, a następnie przedstawia je wierzycielom i zbiera od nich głosy w celu doprowadzenia do zawarcia układu. Wysoki stopień odformalizowania tego postępowania wiąże się z niższymi kosztami oraz szybszym zawarciem układu niż w pozostałych postępowaniach restrukturyzacyjnych. Postępowanie to jest zalecane dla dłużników regulujących na bieżąco zobowiązania, lecz mających uzasadnioną wiedzę, że w niedalekiej przyszłości zetkną się z problemami finansowymi. Będzie możliwe do wdrożenia jedynie wtedy, gdy suma wierzytelności spornych uprawniających do głosowania nad układem nie przekracza 15 proc. ogólnej sumy wierzytelności, a dłużnik ma pewność, że uda mu się przekonać większość wierzycieli do poparcia układu.

Przyspieszone postępowanie układowe

Postępowanie to umożliwia zawarcie układu w uproszczonym trybie. Tak samo jak postępowanie o zatwierdzenie układu może być prowadzone, jeżeli suma wierzytelności spornych uprawniających do głosowania nad układem nie przekracza 15 proc. ogólnej sumy wierzytelności uprawniających do głosowania. Jednak w przeciwieństwie do postępowania o zatwierdzenie układu dłużnik nie ma prawa (ani obowiązku) samodzielnego wyboru nadzorcy układu i zbierania głosów od wierzycieli. W tym postępowaniu sąd wyznacza niezależnego nadzorcę sądowego, który kontroluje czynności dłużnika, w tym składane przez niego propozycje układowe, jak również sporządza plan restrukturyzacyjny.

Postępowanie to jest zalecane dłużnikom, którzy potrzebują natychmiastowej ochrony sądowej przed prowadzonymi przez wierzycieli egzekucjami. Po otwarciu przyspieszonego postępowania układowego postępowania egzekucyjne zostają bowiem od razu zawieszone z mocy prawa, a wcześniej dokonane zajęcia rachunków bankowych mogą zostać uchylone przez sędziego-komisarza.

Postępowanie układowe

Postępowanie to jest skierowane do dłużników, którzy nie spełniają kryteriów pozwalających na wdrożenie postępowania o zatwierdzenie układu oraz przyspieszonego postępowania układowego. W praktyce będzie to miało miejsce, gdy suma wierzytelności spornych uprawniających do głosowania nad układem przekroczy 15 proc. ogólnej sumy takich wierzytelności.

Skutki i przebieg postępowania układowego są w dużej mierze analogiczne do tych w przyspieszonym postępowaniu układowym — z tą różnicą, że w postępowaniu układowym wierzyciel, który nie został umieszczony w spisie wierzytelności, może złożyć sprzeciw co do pominięcia wierzytelności w spisie, jak również taki sprzeciw mogą złożyć uczestnicy postępowania co do umieszczenia wierzytelności w spisie. Z uwagi na konieczność rozpoznania sprzeciwów postępowanie to trwa nawet kilka miesięcy dłużej od przyspieszonego postępowania układowego.

Postępowanie sanacyjne

Ostatnim rodzajem postępowania restrukturyzacyjnego jest postępowanie sanacyjne. Charakteryzuje się ono najdalej idącym rygoryzmem oraz największym zaangażowaniem organów niezależnych od dłużnika spośród wszystkich postępowań restrukturyzacyjnych.

W ramach tej procedury dłużnik może nie tylko zrestrukturyzować zadłużenie, ale również doprowadzić do uzdrowienia sytuacji gospodarczej przez przeprowadzenie działań sanacyjnych na podstawie planu restrukturyzacyjnego. Możliwość ich przeprowadzenia jest głównym czynnikiem odróżniającym postępowanie sanacyjne od innych postępowań. Element ten sprawia, że sanacja wykracza poza ramy pozostałych postępowań restrukturyzacyjnych i umożliwia osiągnięcie wskazanego celu także poprzez instrumenty właściwe dla postępowania upadłościowego, tym samym w znacznym stopniu ingerując w strukturę przedsiębiorstwa.

W konsekwencji umożliwienia dłużnikowi skorzystania z mechanizmów, nierzadko oddziałujących także na podmioty trzecie, które nie uczestniczą bezpośrednio w postępowaniu, jest on poddany ciągłemu nadzorowi ze strony wierzycieli, zarządcy oraz sędziego-komisarza. Wszelkie niedogodności są jednak rekompensowane samym celem postępowania sanacyjnego, które — w przeciwieństwie do likwidacji majątku — realizuje wiodącą w prawie restrukturyzacyjnym „politykę nowej szansy" i pozwala dłużnikowi wyjść z kłopotów finansowych.

§ 2Czy wszczęcie postępowania restrukturyzacyjnego oznacza zawieszenie egzekucji?+

W przypadku trzech postępowań — przyspieszonego układowego, układowego i sanacyjnego — odpowiedź jest twierdząca. Jedynie postępowanie o zatwierdzenie układu nie ma wpływu na toczące się i nowe egzekucje. Wynika to z tego, że jest to postępowanie najmniej sformalizowane, polegające na samodzielnym zbieraniu głosów przez dłużnika. W przypadku tego postępowania udział sądu ogranicza się do zatwierdzenia układu. Z założenia ma być to więc postępowanie krótkie, z minimalną kontrolą sądową, przez co nie przewidziano w jego ramach żadnych przepisów umożliwiających wstrzymanie egzekucji. Wyjątkiem jest tylko okres pomiędzy dniem wydania postanowienia o zatwierdzeniu układu a jego uprawomocnieniem się, kiedy to dłużnik doznaje ochrony analogicznej jak w przyspieszonym postępowaniu układowym.

Już kolejne postępowanie — przyspieszone postępowanie układowe — zawiera jednak regulacje mające istotny wpływ na postępowania egzekucyjne. Egzekucje dotyczące wierzytelności objętych układem ulegają zawieszeniu z mocy prawa z dniem otwarcia postępowania. Od dnia otwarcia postępowania nie jest również możliwe wszczynanie nowych egzekucji dotyczących wierzytelności objętych układem. Zakaz prowadzenia egzekucji trwa aż do prawomocnego zakończenia postępowania. Jeśli samo zawieszenie postępowań egzekucyjnych okaże się niewystarczające, dłużnik może złożyć wniosek do sędziego-komisarza o uchylenie zajęć rachunków bankowych dokonanych w toku prowadzonych egzekucji. W tym celu musi jednak wykazać, że jest to konieczne dla dalszego prowadzenia przedsiębiorstwa.

Co natomiast z wierzytelnościami nieobjętymi układem (np. z tytułu renty, powstałymi już po otwarciu postępowania lub zabezpieczonymi hipoteką)? W tym przypadku wierzyciel nadal może prowadzić egzekucję, ale jeśli wierzytelność jest zabezpieczona rzeczowo na majątku dłużnika, to egzekucję można prowadzić jedynie z przedmiotu zabezpieczenia.

Takie same zasady obowiązują w przypadku postępowania układowego. W przypadku tego postępowania możliwe jest natomiast zawieszenie postępowań egzekucyjnych lub uchylenie zajęć rachunków bankowych jeszcze przed otwarciem postępowania. W tym celu dłużnik może złożyć stosowne wnioski już razem ze złożeniem wniosku restrukturyzacyjnego. Jako że postępowanie układowe z założenia ma trwać dłużej niż postępowanie przyspieszone, taka możliwość pozwala zabezpieczyć majątek dłużnika przed egzekucjami już na etapie rozpoznawania wniosku restrukturyzacyjnego.

Ochronę przed egzekucjami w najszerszym zakresie zapewnia ostatni rodzaj postępowania restrukturyzacyjnego — postępowanie sanacyjne. W przypadku tego postępowania zawieszenie postępowań egzekucyjnych dotyczy wszystkich egzekucji skierowanych do masy sanacyjnej — a więc mienia należącego do dłużnika oraz takiego, które służy mu do prowadzenia przedsiębiorstwa. Nie można także kierować nowych egzekucji do masy sanacyjnej. Innymi słowy, po otwarciu postępowania sanacyjnego nie ma możliwości prowadzenia jakiegokolwiek postępowania egzekucyjnego, czy to dotyczącego wierzytelności układowej, czy pozaukładowej (z wyjątkiem egzekucji alimentów i niektórych rent). W postępowaniu sanacyjnym również istnieje możliwość uchylenia zajęć rachunków bankowych na wniosek dłużnika lub zarządcy; możliwe jest także złożenie wniosku o zawieszenie postępowań i uchylenie zajęć już wraz z wnioskiem o otwarcie postępowania sanacyjnego.

§ 3Jakie wierzytelności są objęte układem?+

Propozycje układowe

Dłużnik może zaproponować wierzycielom np. odroczenie terminu zapłaty, rozłożenie spłaty na raty, konwersję (zamianę) wierzytelności na udziały lub akcje w spółce, a także — co jest największym dobrodziejstwem, które daje układ — zmniejszenie wysokości zadłużenia. W praktyce zdarza się, że sąd zatwierdza układy przewidujące umorzenie zobowiązania dłużnika nawet o 90%. Co ważne, wymienione sposoby można ze sobą łączyć.

Objęcie wierzytelności układem wywołuje taki skutek, że dana wierzytelność będzie mogła zostać poddana jednemu z opisanych „zabiegów" restrukturyzacyjnych, czyli np. rozłożeniu na raty. Należy przy tym wyraźnie podkreślić, że dłużnik nie może regulować wierzytelności objętych układem z mocy prawa. Takie rozwiązanie, choć pozornie niezrozumiałe i krzywdzące dla kontrahentów dłużnika, ma pomóc mu się „zrestrukturyzować", czyli po prostu ustabilizować sytuację i pozwolić na dalsze sprawne funkcjonowanie na rynku. Istnieją również wierzytelności nieobjęte układem — do nich nie odnoszą się propozycje układowe i konieczne jest zaspokajanie ich na bieżąco, w pełnej wysokości.

Dla zawarcia układu kluczowa jest zatem ocena, czy dana wierzytelność może zostać objęta układem. Ustawodawca w art. 150 ustawy — Prawo restrukturyzacyjne („p.r.") wskazuje wierzytelności, które obejmuje układ:

Wierzytelności osobiste powstałe przed dniem otwarcia postępowania

Podstawowym kryterium objęcia wierzytelności z mocy prawa układem jest moment powstania wierzytelności osobistych. Te, które powstaną przed dniem otwarcia postępowania restrukturyzacyjnego, będą objęte układem, natomiast wierzytelności powstałe po otwarciu postępowania — włącznie z powstałymi w dniu otwarcia — układem objęte nie będą. W przypadku przyspieszonego postępowania układowego, postępowania układowego i sanacyjnego dniem otwarcia postępowania jest dzień wydania przez sąd postanowienia o otwarciu postępowania restrukturyzacyjnego. Wyjątkiem jest postępowanie o zatwierdzenie układu, w którym nie występuje otwarcie postępowania jako takie — funkcję dnia otwarcia pełni wyznaczany przez dłużnika dzień układowy. Dla objęcia wierzytelności układem istotny jest moment ich powstania, a nie wymagalności. Objęcie wierzytelności układem nie jest uzależnione od jej pieniężnego bądź niepieniężnego charakteru.

Układ obejmuje wierzytelności osobiste, tj. takie zobowiązania, za które dłużnik ponosi odpowiedzialność osobistą — odpowiada swoim majątkiem. Wynikać one mogą np. z umowy albo bezpodstawnego wzbogacenia. Od wierzytelności osobistych należy odróżnić wierzytelności wyłącznie rzeczowe, które nie będą objęte układem. Chodzi tu o przypadki odpowiedzialności tylko rzeczowej dłużnika, ograniczonej do przedmiotu zabezpieczenia.

Odsetki za okres od dnia otwarcia postępowania

Odsetki powstające za każdy dzień za okres od dnia otwarcia postępowania restrukturyzacyjnego są objęte układem. Dla objęcia układem odsetek nie ma znaczenia ich rodzaj — mogą to być odsetki ustawowe za opóźnienie, umowne czy odsetki za opóźnienie w transakcjach handlowych. Standardowe propozycje układowe przewidują umorzenie takich odsetek w całości (z wyjątkiem odsetek od należności ZUS). Jeżeli natomiast chodzi o odsetki od wierzytelności powstałych przed dniem otwarcia postępowania — objętych układem — to dzielą one los restrukturyzowanych wierzytelności głównych: również są objęte układem i poddawane restrukturyzacji.

Wierzytelności zależne od warunku

Warunkiem określa się zdarzenie przyszłe i niepewne. Wierzytelność zależna od warunku będzie mogła zostać objęta układem tylko wówczas, jeśli ziści się on w czasie wykonywania układu. Przepis dotyczy zatem wierzytelności zależnych od warunku zawieszającego (nie zaś rozwiązującego) — z chwilą ziszczenia się tego warunku powstaje wierzytelność, która automatycznie zostaje objęta układem. Wśród tego rodzaju wierzytelności można wymienić przykładowo wierzytelności z tytułu kar umownych, naliczone na podstawie umowy zawartej przed otwarciem restrukturyzacji, lecz z powodu zdarzeń powstałych już po otwarciu postępowania. Jeżeli natomiast zdarzenie, od którego uzależnione jest powstanie wierzytelności, nastąpi już po stwierdzeniu wykonania układu, wówczas wierzytelność nie zostanie objęta układem i powinna być zaspokojona w całości.

Wierzytelności z umów wzajemnych

W przypadku umów wzajemnych obie strony są do czegoś uprawnione i zobowiązane, czyli de facto obie strony występują jednocześnie jako wierzyciel i dłużnik. Przykładem takiej umowy będzie np. umowa o dzieło polegająca na wykonaniu naprawy: jedna strona zobowiązuje się do naprawienia czegoś i jest jednocześnie uprawniona do otrzymania zapłaty, a druga strona jest zobowiązana do zapłaty i jednocześnie uprawniona do otrzymania naprawionego przedmiotu.

Świadczenia będące przedmiotem zobowiązań z niewykonanych umów wzajemnych mogą i powinny być na bieżąco wykonywane po otwarciu postępowania restrukturyzacyjnego. Obowiązek wykonywania na bieżąco umów wzajemnych ma ten skutek, że dłużnik kontynuuje działalność, a dzięki temu pozyskuje środki niezbędne do utrzymania przedsiębiorstwa w ruchu, a w przyszłości — do wykonania układu.

Świadczenie wynikające z umowy wzajemnej objęte jest układem wyjątkowo — tylko wówczas, gdy świadczenie wzajemne wierzyciela jest świadczeniem podzielnym i tylko w zakresie, w jakim wierzyciel już spełnił świadczenie do majątku dłużnika przed dniem otwarcia postępowania i nie otrzymał świadczenia wzajemnego (np. wierzyciel już zapłacił za zamówione dzieło, a dłużnik jeszcze go nie wydał). Takie rozwiązanie koreluje z zasadą objęcia układem wierzytelności powstałych przed dniem otwarcia postępowania i jednocześnie umożliwia dłużnikowi redukcję wierzytelności.

Istnieją jeszcze dwa rodzaje wierzytelności, które co do zasady nie są objęte układem, ale mogą zostać nim objęte, jeżeli wierzyciel bezwarunkowo i nieodwołalnie wyrazi na to zgodę: wierzytelności ze stosunku pracy oraz wierzytelności zabezpieczone na mieniu dłużnika prawem rzeczowym — hipoteką, zastawem itd. (art. 151 ust. 2 p.r.), a także wierzytelności zabezpieczone przeniesieniem na wierzyciela własności rzeczy, wierzytelności lub innego prawa (art. 151 ust. 3 p.r.). Najczęściej, by wierzyciel miał interes w wyrażeniu zgody, proponowane warunki muszą być dla niego korzystne — w tym bardziej korzystne niż przymusowe dochodzenie swoich praw.

§ 4Jakie wierzytelności nie są objęte układem?+

Ustawodawca w art. 151 ustawy — Prawo restrukturyzacyjne („p.r.") w ust. 1 wskazuje wierzytelności z mocy prawa (bezwzględnie) nieobjęte układem, natomiast w ust. 2 i 3 wymienia wierzytelności, które co do zasady nie są objęte układem, ale mogą zostać nim objęte, jeżeli wierzyciel wyrazi na to zgodę.

Czym dokładnie jest i jakie ma znaczenie wyłączenie wierzytelności z układu? Oznacza ono, że ustawodawca w ogóle wyklucza restrukturyzację takich wierzytelności na mocy układu, tj. nie dopuszcza jakiejkolwiek formy modyfikacji ich wysokości, umorzenia w pewnej części czy zamiany na udziały lub akcje w spółce. Dla dłużnika ma to taką konsekwencję, że będzie on zobligowany do wykonania swoich zobowiązań w całości, zgodnie z ich pierwotną treścią. Wierzytelności nieobjęte układem to zatem takie, na których redukcję — pomimo procesu restrukturyzacji — dłużnik nie może liczyć. W przeciwieństwie do wierzytelności objętych układem, których dłużnik nie może regulować po otwarciu postępowania restrukturyzacyjnego, wierzytelności nieobjęte układem mogą być spłacane w czasie trwania postępowania.

Zgodnie z treścią art. 151 ust. 1 p.r. z mocy prawa nieobjęte układem są:

Wierzytelności alimentacyjne oraz renty odszkodowawcze

Wierzytelności alimentacyjne swoim zakresem obejmują nie tylko wierzytelności rozumiane jako alimenty w kontekście środków utrzymania (czy też środków wychowania) należnych osobie do tego uprawnionej, np. dziecku, małżonkowi, przysposobionemu, ale obejmują również wierzytelności o zbliżonym charakterze, czyli takie, których podstawą jest ogólnie rozumiany obowiązek materialnej opieki nad najbliższymi.

Renty, podobnie jak w przypadku wierzytelności alimentacyjnych, należy rozumieć jako wszelkie renty obejmujące odszkodowanie ze wskazanych w przepisie tytułów, w szczególności (ale nie tylko) w przypadku uszkodzenia lub rozstroju zdrowia czy też, jeżeli w ich następstwie nastąpiła śmierć. Jeżeli natomiast obowiązek renty wynika z innych tytułów i jednocześnie nie pozostaje w związku z wydarzeniami opisanymi w tym przepisie — np. z umowy, renty ubezpieczeniowej bądź renty z tytułu zamiany służebności — to wierzytelności z tytułu takich rent będą mogły podlegać restrukturyzacji w ramach układu.

Roszczenia o wydanie mienia i zaniechanie naruszania praw

Restrukturyzacja zobowiązań dłużnika może dotyczyć składników majątku, a nie cudzych praw (z wyjątkiem osobno uregulowanego tzw. przewłaszczenia na zabezpieczenie). Chodzi tutaj o sytuację, w której dłużnik faktycznie jest w posiadaniu konkretnej rzeczy, ale nie jest jej właścicielem. Wówczas wierzycielowi służy roszczenie o wydanie takiej rzeczy przez dłużnika. Otwarcie postępowania restrukturyzacyjnego w żaden sposób nie stoi na przeszkodzie dochodzeniu przez wierzyciela roszczenia o wydanie rzeczy, wobec czego niemożliwe jest ograniczenie tego prawa w układzie.

W zakresie roszczeń o zaniechanie naruszania praw dotyczy to zaprzestania wszystkich naruszeń, które mają inny charakter niż naruszenie władztwa — chodzi np. o naruszenia praw autorskich czy praw osobistych, przykładowo roszczenie o zaprzestanie działań naruszających dobre imię poprzez obrażanie i pomawianie na forach internetowych.

Wierzytelności związane ze spadkiem nabytym po otwarciu postępowania

Jeżeli dłużnik nabył spadek po dniu otwarcia postępowania restrukturyzacyjnego, to wierzytelności, jakie będą mieli względem niego wierzyciele w związku z tym spadkiem, nie ulegną restrukturyzacji, jako że nie mogą zostać objęte układem. Przyjęcie spadku może nastąpić jako przyjęcie proste (tzw. przyjęcie wprost), które wiąże się z odpowiedzialnością za długi spadkowe bez ograniczenia, albo jako przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza, tj. z ograniczeniem odpowiedzialności za długi spadkowe — wierzyciele nie będą mogli dochodzić od spadkobiercy więcej, niż otrzymał z tytułu dziedziczenia. Najczęściej spadkobierca składa oświadczenie o przyjęciu spadku z dobrodziejstwem inwentarza, a nawet jeżeli nie zdąży go złożyć w przewidzianym terminie, przyjmuje się, że spadek został przyjęty z dobrodziejstwem inwentarza. W praktyce więc brak możliwości objęcia układem wierzytelności związanych ze spadkiem nie będzie dla dłużnika zbyt dotkliwy.

Składki na ubezpieczenia społeczne w części finansowanej przez ubezpieczonego

Wyłączeniu z układu podlegają wierzytelności z tytułu takich tylko składek na ubezpieczenie społeczne, których dłużnik jest jedynie płatnikiem. Chodzi o składkę finansowaną przez ubezpieczonego (pracownika), której płatnikiem — osobą obowiązaną do wykonania przelewu — jest pracodawca, czyli dłużnik. Pozostała część składek, którą finansuje restrukturyzowany płatnik (np. emerytalne, rentowe, chorobowe w części pracodawcy), może i będzie podlegać układowi na odpowiednich zasadach.

Wyłączenia fakultatywne

Dwie kolejne grupy wierzytelności są co do zasady wyłączone z układu, ale mogą zostać nim objęte, jeżeli wierzyciel bezwarunkowo i nieodwołalnie wyrazi zgodę na objęcie ich układem. Zgoda wierzyciela musi być bezwarunkowa, co znaczy, że nie można jej uzależnić od jakichkolwiek przyszłych czynników albo od minimalnego poziomu zaspokojenia przysługujących wierzycielowi zobowiązań. Nie może zostać wyrażona następczo — należy udzielić jej najpóźniej przystępując do głosowania nad układem, przy czym może być zgłoszona ustnie do protokołu zgromadzenia wierzycieli.

Wierzytelności pracownicze. W tej grupie mieszczą się wszelkie wierzytelności wynikające ze stosunku pracy, bez względu na podstawę jego nawiązania — powołanie, mianowanie czy zawarcie umowy o pracę. Chodzi o zatrudnienie pracownicze (w rozumieniu Kodeksu pracy), nie zaś o świadczenie tożsamych usług w ramach umowy zlecenia czy umowy o dzieło. Wierzytelnościami tymi będzie nie tylko wynagrodzenie za pracę, ale także wszelkie wierzytelności, jakich pracownik może dochodzić w ramach przepisów pracowniczych, np. premie, dodatki, wynagrodzenie za czas niezdolności do pracy.

Wierzytelności zabezpieczone rzeczowo. Skutkami układu co do zasady nie będą objęte także wierzytelności zabezpieczone zastawem oraz hipoteką, bez względu na rodzaj tych praw. Ta kategoria obejmuje wierzytelności o charakterze osobisto-rzeczowym, a przepis w sposób wyczerpujący stanowi o rodzajach zabezpieczeń rzeczowych na majątku dłużnika, które będą wyłączone z układu: hipoteka, zastaw, zastaw rejestrowy, zastaw skarbowy lub hipoteka morska — w części znajdującej pokrycie w wartości przedmiotu zabezpieczenia. Co ważne, wyrażenie zgody na objęcie wierzytelności układem nie jest tożsame ze zrzeczeniem się zabezpieczenia — ono pozostaje w mocy. Jeżeli wierzyciel nie wyrazi zgody na objęcie wierzytelności układem, to wierzytelności zabezpieczone rzeczowo nie doznają żadnych ograniczeń ani w toku postępowania restrukturyzacyjnego, ani po prawomocnym zatwierdzeniu układu.

Niedopuszczalne jest objęcie układem takich wierzytelności, które już zostały objęte układem. Chodzi o to, aby te same wierzytelności nie stały się przedmiotem dwóch postępowań restrukturyzacyjnych — poprzedni układ musi zostać uchylony, by wierzytelność mogła ponownie zostać objęta układem.

§ 5Przyspieszone postępowanie układowe — przebieg krok po kroku+

Wniosek o otwarcie postępowania

W pierwszej kolejności dłużnik składa do właściwego dla swojej siedziby sądu gospodarczego (wydziału upadłościowego) wniosek o otwarcie przyspieszonego postępowania układowego. Wniosek ten, oprócz szczegółowych danych dłużnika, zawiera m.in.:

propozycje układowe wraz ze wstępnym planem restrukturyzacyjnym oraz odpisami propozycji układowych w liczbie wystarczającej do doręczenia wszystkim wierzycielom;
wskazanie miejsc, w których znajduje się przedsiębiorstwo lub inny majątek dłużnika;
aktualny wykaz majątku z szacunkową wyceną jego składników;
bilans sporządzony dla celów postępowania, na dzień przypadający w okresie trzydziestu dni przed dniem złożenia wniosku;
wykaz wierzycieli z podaniem wysokości wierzytelności każdego z nich i terminów zapłaty, z określeniem, czy wierzytelność objęta jest układem z mocy prawa, czy może zostać objęta układem po wyrażeniu zgody przez wierzyciela oraz czy wierzyciel posiada prawo do głosowania nad układem;
sumę wierzytelności z wyszczególnieniem sumy wierzytelności objętej układem z mocy prawa oraz sumy wierzytelności, która może zostać objęta układem po wyrażeniu zgody przez wierzyciela;
wykaz wierzytelności spornych ze zwięzłym przedstawieniem podstawy sporu oraz sumą wierzytelności spornych.

W treści wniosku dłużnik powinien również wskazać propozycje układowe, które mogą polegać na przykład na odroczeniu terminu wykonania zobowiązań, rozłożeniu spłaty zadłużenia na raty lub zmniejszeniu wysokości zadłużenia. Propozycje układowe mogą wskazywać jeden lub więcej sposobów restrukturyzacji zobowiązań dłużnika.

Sąd rozpoznaje wniosek szybko, na posiedzeniu niejawnym (czyli bez informowania wierzycieli i bez ich udziału) w terminie tygodnia od dnia jego złożenia. Uwzględniając wniosek, sąd wydaje postanowienie o otwarciu przyspieszonego postępowania układowego oraz wyznacza sędziego-komisarza i nadzorcę sądowego.

Skutki postanowienia o otwarciu postępowania

Postanowienie o otwarciu przyspieszonego postępowania układowego staje się skuteczne z chwilą wydania. W tym dniu majątek dłużnika staje się masą układową, a dłużnik nie może spełniać świadczeń z wierzytelności objętych układem. Odsetki za opóźnienie nalicza się tylko do dnia poprzedzającego otwarcie postępowania restrukturyzacyjnego włącznie (układem objęta jest wierzytelność wraz z naliczonymi w ograniczonym zakresie odsetkami).

Otwarcie postępowania nie wyłącza możliwości wszczęcia przez wierzyciela postępowań sądowych, administracyjnych, sądowo-administracyjnych i przed sądami polubownymi w celu dochodzenia wierzytelności podlegających umieszczeniu w spisie wierzytelności. Wobec wierzytelności objętych układem nie mogą być jednak prowadzone postępowania egzekucyjne, a egzekucje wszczęte przed dniem otwarcia postępowania ulegają zawieszeniu z mocy prawa. Sędzia-komisarz na wniosek dłużnika lub nadzorcy sądowego może też uchylić zajęcia (np. zajęcia rachunku bankowego) dokonane przed dniem otwarcia postępowania, jeżeli jest to konieczne dla dalszego prowadzenia przedsiębiorstwa. Po dniu otwarcia postępowania wszczęcie egzekucji oraz wykonanie postanowienia o zabezpieczeniu roszczenia wynikającego z wierzytelności objętej z mocy prawa układem jest całkowicie niedopuszczalne.

Postępowanie nie obejmuje wierzytelności zabezpieczonych rzeczowo na mieniu dłużnika, chyba że wierzyciel wyrazi zgodę na ich objęcie. Wierzyciele zabezpieczeni rzeczowo mogą w toku przyspieszonego postępowania układowego prowadzić egzekucję, ale wyłącznie z przedmiotu zabezpieczenia. Sędzia-komisarz na wniosek dłużnika lub nadzorcy sądowego może jednak zawiesić takie postępowanie, jeżeli egzekucję skierowano do przedmiotu zabezpieczenia niezbędnego do prowadzenia przedsiębiorstwa — łączny czas zawieszenia nie może przekroczyć trzech miesięcy.

Plan restrukturyzacyjny

Po wydaniu postanowienia o otwarciu postępowania, w terminie dwóch tygodni od dnia otwarcia, wyznaczony nadzorca sądowy sporządza spis wierzytelności i wierzytelności spornych (m.in. wierzytelności, co do których toczą się postępowania sądowe) oraz proponowany plan restrukturyzacyjny. Dokumenty te są przedstawiane sędziemu-komisarzowi. Charakterystyczne jest — żeby było szybciej — że w przyspieszonym postępowaniu układowym wierzycielowi nie przysługuje prawo zgłoszenia sprzeciwu względem nieumieszczenia jego wierzytelności w spisie.

Zgromadzenie wierzycieli

Niezwłocznie po złożeniu dokumentów przez nadzorcę sędzia-komisarz wyznacza termin zgromadzenia wierzycieli w celu głosowania nad układem. W praktyce utarło się, że chodzi o termin od 7 do 14 dni, ale wszystko zależy od okoliczności konkretnej sprawy. Jednocześnie sędzia-komisarz zawiadamia wierzycieli umieszczonych w spisie wierzytelności, doręczając im propozycje układowe, informację o podziale wierzycieli oraz dodatkowe pouczenia.

W czasie zgromadzenia prawo głosu mają co do zasady wierzyciele, których wierzytelności zostały umieszczone w zatwierdzonym spisie wierzytelności, oraz wierzyciele, którzy stawią się na zgromadzeniu i przedłożą sędziemu-komisarzowi tytuł egzekucyjny stwierdzający ich wierzytelność. Głosowanie przeprowadza się pisemnie, a opis przebiegu i wynik głosowania zamieszcza się w protokole. Wierzyciel, który stawił się osobiście, może oddać głos ustnie do protokołu. Uczestnik postępowania może głosować również przez pełnomocnika, którym może być inny z wierzycieli. Wierzyciela, który wstrzymał się od głosu, uważa się za nieuczestniczącego w głosowaniu.

Jeżeli dłużnikiem jest spółka handlowa, prawa głosu nie ma wierzyciel będący spółką powiązaną z dłużnikiem oraz osoby upoważnione do jej reprezentacji, a także wierzyciel będący spółką dominującą albo zależną w stosunku do dłużnika. Prawa głosu nie ma również wierzyciel będący spółką kapitałową, której spółka dominująca jest również spółką dominującą dla dłużnika.

Głosowanie nad układem można też przeprowadzić w grupach wierzycieli obejmujących poszczególne kategorie interesów. Układ zostaje przyjęty, jeżeli w każdej grupie wypowie się za nim większość głosujących wierzycieli z tej grupy, mających łącznie co najmniej dwie trzecie sumy wierzytelności przysługujących głosującym wierzycielom z tej grupy. Układ może zostać przyjęty również wtedy, gdy nie uzyskał wymaganej większości w niektórych grupach, jeżeli wierzyciele mający łącznie dwie trzecie sumy wierzytelności przysługujących głosującym wierzycielom głosowali za przyjęciem układu, a wierzyciele z grup przeciwnych zostaną zaspokojeni na podstawie układu w stopniu nie mniej korzystnym niż w przypadku przeprowadzenia postępowania upadłościowego.

Głosowanie bez zgromadzenia wierzycieli

W przypadku, gdy odbycie zgromadzenia wierzycieli jest utrudnione, sędzia-komisarz może postanowić o przeprowadzeniu głosowania w innym trybie, w tym również z pominięciem zwoływania zgromadzenia wierzycieli. Regulacja ta daje pełną możliwość odstąpienia od zgromadzenia i przeprowadzenia jedynie głosowania, które może odbyć się w dowolny sposób (również pisemnie). Warunkiem koniecznym jest znaczna liczba wierzycieli, powodująca techniczne utrudnienia w odbyciu zgromadzenia. Postanowienie w tym przedmiocie wydaje sędzia-komisarz na posiedzeniu niejawnym; przysługuje na nie zażalenie w terminie tygodnia od obwieszczenia. Te zasady dają szansę faktycznego szybkiego zakończenia postępowania restrukturyzacyjnego również w skomplikowanych sprawach.

Przyjęcie układu

Na zgromadzeniu wierzycieli można zawrzeć układ, jeżeli uczestniczy w nim co najmniej jedna piąta wierzycieli uprawnionych do głosowania nad układem. Uchwała o przyjęciu układu zapada kwalifikowaną większością głosów — musi się za nią wypowiedzieć większość głosujących wierzycieli, którzy oddali ważny głos, mających łącznie co najmniej dwie trzecie sumy wierzytelności przysługujących głosującym wierzycielom.

Układ przyjęty przez zgromadzenie wierzycieli zatwierdza sąd restrukturyzacyjny, zawierając w sentencji postanowienia treść układu. Sąd odmówi zatwierdzenia układu, jeżeli narusza on prawo — w szczególności jeżeli przewiduje udzielenie pomocy publicznej niezgodnie z przepisami — albo jeżeli jest oczywiste, że układ nie będzie wykonany. Ustawodawca wprowadza domniemanie, że ta „oczywistość" zachodzi, jeżeli dłużnik nie wykonuje zobowiązań powstałych po dniu otwarcia postępowania. Ponadto sąd może odmówić zatwierdzenia układu, jeżeli jego warunki są rażąco krzywdzące dla wierzycieli, którzy głosowali przeciw i zgłosili zastrzeżenia.

Z chwilą uprawomocnienia się postanowienia zatwierdzającego układ postępowanie restrukturyzacyjne zostaje zakończone — prawa i obowiązki dłużnika w stosunku do wierzycieli są określone na nowo. Układ wiąże tych wierzycieli, których wierzytelności według ustawy są objęte układem, chociażby nie zostały umieszczone w spisie wierzytelności. Z tym samym dniem postępowania zabezpieczające i egzekucyjne prowadzone w celu zaspokojenia wierzytelności objętych układem ulegają umorzeniu z mocy prawa, a tytuły wykonawcze lub egzekucyjne obejmujące te wierzytelności tracą wykonalność. Zawieszone postępowania dotyczące wierzytelności nieobjętych układem mogą zostać podjęte na wniosek wierzyciela.

W przypadku, gdy dłużnik nie wywiązuje się z postanowień układu, sąd — na wniosek wierzyciela, nadzorcy wykonania układu albo innej uprawnionej osoby — uchyla układ. W następstwie tego dotychczasowi wierzyciele mogą dochodzić swych roszczeń w pierwotnej wysokości, a wypłacone na podstawie układu sumy zalicza się na poczet dochodzonych wierzytelności.

Brak przyjęcia układu

Nieprzyjęcie układu przez zgromadzenie wierzycieli powoduje obowiązkowe umorzenie postępowania. Na postanowienie sądu przysługuje zażalenie w terminie dwóch tygodni (zasadą jest termin 7-dniowy). Umorzenie postępowania otwiera zarówno przed wierzycielami, jak i przed dłużnikiem wachlarz dodatkowych możliwości: wierzyciele mogą wytaczać pozwy i uzyskiwać tytuły egzekucyjne bądź kierować sprawy do egzekucji.

Prowadzone postępowanie restrukturyzacyjne nie wyklucza możliwości złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości dłużnika, jednak w pierwszej kolejności sąd zawsze rozpoznaje wniosek restrukturyzacyjny — sąd upadłościowy wstrzymuje rozpoznanie wniosku o ogłoszenie upadłości do czasu prawomocnego orzeczenia w sprawie wniosku restrukturyzacyjnego. Jeżeli wstrzymaniu sprzeciwia się interes ogółu wierzycieli, sąd upadłościowy wydaje postanowienie o przejęciu wniosku restrukturyzacyjnego do wspólnego rozpoznania z wnioskiem o ogłoszenie upadłości i rozstrzygnięcia jednym postanowieniem.

Założeniem ustawodawcy było, aby całe przyspieszone postępowanie układowe trwało nie dłużej niż około 2–3 miesiące (do zatwierdzenia układu). Wyjątkiem mogą być sprawy, w których pojawią się dodatkowe kwestie związane z udzieleniem pomocy publicznej (np. rozłożenie na raty płatności podatków) — jej uzyskanie zwiększa szanse przedsiębiorcy na powrót do rynkowej rywalizacji, ale nie jest łatwe i może znacznie przedłużyć postępowanie.

§ 6Czym różni się „zwykłe" postępowanie układowe od przyspieszonego?+

Istota przyspieszonego postępowania układowego

Przyspieszone postępowanie układowe, wobec założeń twórców ustawy — Prawo restrukturyzacyjne, ma być szybkim sposobem na uregulowanie przez przedsiębiorcę swojego zadłużenia, trwającym nie dłużej niż 2–3 miesiące. Z tego względu, w stosunku do regulacji „zwykłego" postępowania układowego, ustawodawca zdecydował się na wprowadzenie kilku dodatkowych wymagań, mających na celu przyspieszenie całego procesu przy jednoczesnej ochronie interesów wierzycieli.

Wierzytelności sporne

Do otwarcia przyspieszonego postępowania układowego może dojść tylko w sytuacji, w której wierzytelności sporne uprawniające do głosowania nad układem stanowią nie więcej niż 15% sumy wszystkich wierzytelności uprawniających do głosowania nad układem.

Wierzytelności sporne to wierzytelności, co do których wierzyciel i dłużnik zmierzający do restrukturyzacji nie są zgodni, czy przysługują wierzycielowi. Są to przede wszystkim te wierzytelności, co do których:

dłużnik został wezwany do spełnienia świadczenia,
zawezwano dłużnika do próby ugodowej,
wytoczono przed sąd powództwo przeciwko dłużnikowi albo podniesiono zarzut potrącenia w sprawie wszczętej przez dłużnika,
toczy się postępowanie przed sądem polubownym,
dłużnik zgłosił zastrzeżenie.

Zarazem wierzytelności uprawniające do głosowania nad układem to wierzytelności, które zostały umieszczone w zatwierdzonym spisie wierzytelności albo zostały stwierdzone tytułem egzekucyjnym, a następnie przedłożone sędziemu-komisarzowi na zgromadzeniu wierzycieli.

Wymagania formalne wniosku

Wymagania co do treści i formy wniosku o otwarcie przyspieszonego postępowania układowego zasadniczo nie różnią się od wymagań wniosku o ogłoszenie upadłości. Dodatkowym wymogiem jest konieczność złożenia razem z wnioskiem odpisów propozycji układowych dla wszystkich wierzycieli oraz wykazu wierzytelności spornych. Złożenie propozycji układowych jest konieczne dla jak najszybszego wyznaczenia zgromadzenia i powiadomienia wierzycieli, co ma prowadzić do przyspieszenia całego postępowania. Jednocześnie wykaz wierzytelności spornych pozwala stwierdzić, czy rzeczywiście została spełniona opisana wyżej przesłanka procentowego udziału wierzytelności spornych.

Przed złożeniem wniosku należy również uiścić zaliczkę na wydatki związane z postępowaniem. Zaliczka jest równa wysokości przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw bez wypłat nagród z zysku w trzecim kwartale roku poprzedniego, ogłoszonego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego. Dowód płatności należy dołączyć do wniosku, podobnie jak dowód uiszczenia opłaty sądowej w wysokości 1000 zł.

Przebieg postępowania

Rozpoznając wniosek o otwarcie przyspieszonego postępowania układowego, sąd nie wyznacza rozprawy i jest ograniczony do oparcia swojego rozstrzygnięcia jedynie na dokumentach dołączonych do wniosku. W sytuacji, w której na ich podstawie nie ma możliwości podjęcia jednoznacznej decyzji, sąd jest zobowiązany do oddalenia wniosku. Ustawa przewiduje tygodniowy termin, w którym sąd powinien wydać postanowienie o otwarciu przyspieszonego postępowania lub o oddaleniu wniosku — jest to jednak termin instrukcyjny, więc jego niedochowanie nie skutkuje wadliwością rozstrzygnięcia.

W przeciwieństwie do „zwykłego" postępowania układowego, w postępowaniu przyspieszonym nie sporządza się spisu inwentarza. Jego rolę zasadniczo spełnia wykaz majątku wraz z oszacowaniem przedłożony przez dłużnika.

Nadzorca sądowy w ciągu 2 tygodni od otwarcia przyspieszonego postępowania układowego sporządza plan restrukturyzacyjny — uwzględniający propozycje restrukturyzacji przedstawione przez dłużnika — spis wierzytelności oraz spis wierzytelności spornych. Termin ten jest zdecydowanie krótszy od wyznaczonego w „zwykłym" postępowaniu układowym, w którym nadzorca sądowy jest zobligowany do złożenia planu restrukturyzacyjnego w terminie 30 dni od otwarcia postępowania. Kolejną czynnością, podejmowaną niezwłocznie po złożeniu przez nadzorcę sądowego wskazanych dokumentów, jest wyznaczenie przez sędziego-komisarza terminu zgromadzenia wierzycieli w celu głosowania nad układem.

§ 7Postępowanie sanacyjne — opis przebiegu sanacji+

Postępowanie sanacyjne daje dłużnikowi możliwość przeprowadzenia działań sanacyjnych i zawarcia układu po tym, jak zostanie sporządzony i zatwierdzony spis wierzytelności. Działaniami sanacyjnymi określa się te czynności prawne i faktyczne, które prowadzą do polepszenia sytuacji ekonomicznej dłużnika i przywracają mu możliwość wypełniania swoich zobowiązań pieniężnych, jednocześnie chroniąc go przed egzekucją. Innymi słowy, postępowanie sanacyjne ma na celu restrukturyzację zadłużonego przedsiębiorstwa i odbudowanie jego pozycji na rynku do tego stopnia, aby było w stanie zarabiać i spłacać swoje długi. Jeżeli złożenie wniosku restrukturyzacyjnego zbiegnie się ze złożeniem wniosku o ogłoszenie upadłości, w pierwszej kolejności rozpatrzony zostaje wniosek restrukturyzacyjny.

Dłużnik spotka się z odmową otwarcia postępowania restrukturyzacyjnego, jeżeli efektem tego postępowania byłoby pokrzywdzenie wierzycieli. Dodatkowo, w przypadku postępowania sanacyjnego (jak również postępowania układowego) wniosek zostanie oddalony, gdy dłużnik nie uprawdopodobni, że będzie zdolny do pokrycia kosztów postępowania i zobowiązań, które powstaną po jego otwarciu. Prawo restrukturyzacyjne przewiduje ponadto, że sąd może zażądać od dłużnika zaliczki na wydatki postępowania o otwarcie postępowania sanacyjnego oraz zaliczki na wynagrodzenie tymczasowego nadzorcy sądowego lub tymczasowego zarządcy (w przypadku braku zaliczki sąd może postępowanie umorzyć).

Postępowania egzekucyjne, które dotyczą majątku dłużnika wchodzącego w skład masy sanacyjnej i zostały wszczęte przed otwarciem postępowania sanacyjnego, zostają po jego otwarciu zawieszone. Toczące się postępowanie sanacyjne nie zamyka tymczasem wierzycielom możliwości wszczynania postępowań sądowych, administracyjnych, sądowo-administracyjnych i tych przed sądami polubownymi, których celem jest dochodzenie spłaty zobowiązań podlegających umieszczeniu w spisie wierzytelności.

Po tym jak wniosek o otwarcie postępowania sanacyjnego zostanie uwzględniony i sąd wyda postanowienie o otwarciu postępowania, odbiera dłużnikowi zarząd własny nad przedsiębiorstwem i wyznacza zarządcę, a majątek przedsiębiorstwa i mienie należące do dłużnika stają się masą sanacyjną. Sąd może zezwolić dłużnikowi (lub jego reprezentantom) na wykonywanie zarządu zwykłego, jeżeli uzna, że będzie to konieczne do skutecznego przeprowadzenia postępowania sanacyjnego. Dłużnik musi jednak zagwarantować, że będzie w sposób należyty zajmować się sprawami firmy. Sąd może cofnąć wydane zezwolenie, gdy dłużnik — nawet nieświadomie — naruszył prawo w zakresie sprawowania zarządu, a działanie to doprowadziło lub może doprowadzić do pokrzywdzenia wierzycieli, oraz jeżeli dłużnik nie stosuje się do wytycznych sędziego-komisarza lub nadzorcy sądowego, zwłaszcza gdy nie złożył w wyznaczonym terminie zgodnych z prawem propozycji układowych.

Uzyskanie zezwolenia na zarządzanie firmą nie zwalnia dłużnika z obowiązku udzielania sędziemu-komisarzowi i zarządcy wyjaśnień dotyczących majątku i przedsiębiorstwa, w tym udostępniania ksiąg rachunkowych. Dłużnik, któremu po otwarciu postępowania sanacyjnego nie udzielono zezwolenia na zarządzanie przedsiębiorstwem, musi wskazać i przekazać zarządcy cały swój majątek, a także dokumenty dotyczące prowadzonej działalności i majątku, np. rozliczenia i dane podatkowe. Jest jednocześnie zobowiązany do udzielania informacji na temat majątku sędziemu-komisarzowi i zarządcy. Wraz z otwarciem postępowania sanacyjnego prokura i inne pełnomocnictwa udzielone przez dłużnika wygasają — od tej pory jedynie zarządca ma prawo do udzielania pełnomocnictw.

Cel postępowania restrukturyzacyjnego — układ

Celem postępowania restrukturyzacyjnego jest zawarcie układu. Układ zawierany jest pomiędzy dłużnikiem (niewypłacalnym lub zagrożonym niewypłacalnością) z jednej strony oraz wierzycielami z drugiej. W założeniu układ ma umożliwić dłużnikowi uniknięcie upadłości przy zabezpieczeniu słusznych praw wierzycieli — w szczególności pozwolić im uzyskać zaspokojenie w stopniu wyższym, niż gdyby miało dojść do upadłości dłużnika.

Postępowania restrukturyzacyjne różnią się przede wszystkim trybem dochodzenia do zawarcia układu, zakresem przyznanej dłużnikowi przez ustawę ochrony przed wierzycielami oraz zakresem ograniczenia dłużnika w zarządzie jego majątkiem — w myśl zasady: im więcej ochrony przed wierzycielami dłużnik zyskuje, tym więcej traci władzy nad własnym majątkiem (przedsiębiorstwem).

Postępowanie o zatwierdzenie układu — etapy

Postępowanie o zatwierdzenie układu daje dłużnikowi możliwość zawarcia układu z wierzycielami w wyniku samodzielnego zbierania głosów przez dłużnika, bez udziału sądu. Restrukturyzacja w tym trybie obejmuje zasadniczo następujące etapy: czynności przygotowawcze, głosowanie nad układem, zatwierdzenie układu przez sąd i jego skutki oraz stwierdzenie wykonania układu.

Czynności przygotowawcze obejmują w szczególności: zawarcie umowy z nadzorcą układu, ustalenie dnia układowego, sporządzenie spisu wierzytelności, sporządzenie spisu wierzytelności spornych, opracowanie planu restrukturyzacji oraz opracowanie propozycji układowych.

Dłużnik we współpracy z nadzorcą układu zbiera głosy wierzycieli za przyjęciem układu, przedstawiając im karty do głosowania. Układ zostaje przyjęty, jeżeli za jego przyjęciem wypowie się większość wierzycieli uprawnionych do głosowania nad układem, mających łącznie co najmniej dwie trzecie sumy wierzytelności uprawniających do głosowania. W postępowaniu o zatwierdzenie układu większość potrzebną do przyjęcia układu liczy się od liczby i kwoty wierzytelności uprawniających do udziału w głosowaniu — to istotna różnica w stosunku do pozostałych postępowań restrukturyzacyjnych, w których większość liczy się, biorąc pod uwagę wierzycieli głosujących. Wierzyciel może złożyć nadzorcy układu pisemne zastrzeżenia co do zgodności z prawem przebiegu samodzielnego zbierania głosów lub wskazać inne okoliczności, które mogą mieć wpływ na zatwierdzenie układu — nadzorca dołącza je do sprawozdania składanego do sądu wraz z wnioskiem o zatwierdzenie układu. W przypadku uzyskania wymaganej większości głosów nadzorca układu stwierdza przyjęcie układu.

Zatwierdzenie albo odmowa zatwierdzenia układu

Sądowa kontrola przebiegu i dopuszczalności zawarcia układu odbywa się dopiero na etapie rozpatrzenia wniosku dłużnika o zatwierdzenie układu. Sąd wydaje postanowienie w przedmiocie zatwierdzenia układu w terminie dwóch tygodni od dnia złożenia wniosku. Sąd odmawia zatwierdzenia układu:

obligatoryjnie — w przypadku uprawomocnienia się postanowienia o ogłoszeniu upadłości dłużnika;
obligatoryjnie — jeżeli w ocenie sądu układ narusza prawo, w szczególności jeżeli przewiduje udzielenie pomocy publicznej niezgodnie z przepisami albo jeżeli jest oczywiste, że układ nie będzie wykonany (w szczególności gdy dłużnik nie wykonuje zobowiązań powstałych po dniu otwarcia postępowania);
obligatoryjnie — jeżeli suma spornych wierzytelności uprawniających do głosowania nad układem przekracza 15% sumy wierzytelności uprawniających do głosowania;
fakultatywnie — jeżeli warunki układu są rażąco krzywdzące dla wierzycieli, którzy głosowali przeciw układowi i zgłosili zastrzeżenia.

Z dniem uprawomocnienia się postanowienia o zatwierdzeniu układu albo o odmowie jego zatwierdzenia postępowanie restrukturyzacyjne zostaje formalnie zakończone, a restrukturyzacja wkracza w etap wykonania układu.

Skutki układu

Od dnia wydania postanowienia w przedmiocie zatwierdzenia układu do dnia jego uprawomocnienia nadzorca układu wykonuje uprawnienia nadzorcy sądowego. Z dniem uprawomocnienia się postanowienia zatwierdzającego układ nadzorca obejmuje funkcję nadzorcy wykonania układu i raz na trzy miesiące składa do sądu sprawozdanie dotyczące wykonywania planu restrukturyzacyjnego oraz wykonywania układu.

Układ wiąże wierzycieli, których wierzytelności według ustawy są objęte układem, chociażby nie zostały umieszczone w spisie wierzytelności. Układ nie wiąże wierzycieli, których dłużnik nie ujawnił i którzy nie byli uczestnikami postępowania. Układ nie narusza praw wierzyciela wobec poręczyciela oraz współdłużnika dłużnika ani praw wynikających z hipoteki, zastawu, zastawu skarbowego, zastawu rejestrowego lub hipoteki morskiej, a także z przewłaszczenia na zabezpieczenie, jeżeli były one ustanowione na mieniu osoby trzeciej. Układ nie narusza również praw z zabezpieczeń rzeczowych ustanowionych na mieniu dłużnika, chyba że uprawniony wyraził zgodę na objęcie zabezpieczonej wierzytelności układem — w takim przypadku prawa te pozostają w mocy, z tym że zabezpieczają wierzytelność w wysokości i na warunkach płatności określonych w układzie.

Prawomocne postanowienie o zatwierdzeniu układu stanowi podstawę wpisu informacji o zatwierdzeniu układu w księgach wieczystych i rejestrach. Jeżeli układ przewiduje konwersję wierzytelności na udziały lub akcje, prawomocnie zatwierdzony układ zastępuje określone w Kodeksie spółek handlowych czynności związane z podwyższeniem kapitału zakładowego, przystąpieniem do spółki, objęciem udziałów lub akcji oraz wniesieniem wkładu.

Skutki w zakresie postępowań zabezpieczających i egzekucyjnych

Od dnia wydania postanowienia w przedmiocie zatwierdzenia układu do dnia jego uprawomocnienia: postępowanie egzekucyjne dotyczące wierzytelności objętej z mocy prawa układem, wszczęte przed dniem układowym, ulega zawieszeniu z mocy prawa; sędzia-komisarz na wniosek dłużnika lub nadzorcy sądowego może uchylić zajęcie dokonane w postępowaniu egzekucyjnym lub zabezpieczającym, jeżeli jest to konieczne do dalszego prowadzenia przedsiębiorstwa; wszczęcie postępowania egzekucyjnego wynikającego z wierzytelności objętej z mocy prawa układem jest niedopuszczalne; wierzyciel posiadający wierzytelność zabezpieczoną rzeczowo na mieniu dłużnika może prowadzić egzekucję wyłącznie z przedmiotu zabezpieczenia, przy czym sędzia-komisarz może zawiesić takie postępowanie na łączny czas nieprzekraczający trzech miesięcy, jeżeli egzekucję skierowano do przedmiotu zabezpieczenia niezbędnego do prowadzenia przedsiębiorstwa.

Po uprawomocnieniu się postanowienia: co do wierzytelności objętych układem postępowania zabezpieczające i egzekucyjne ulegają umorzeniu z mocy prawa, a tytuły wykonawcze lub egzekucyjne tracą wykonalność z mocy prawa; co do wierzytelności nieobjętych układem — zawieszone postępowania mogą zostać podjęte na wniosek wierzyciela.

Stwierdzenie wykonania układu

Po wykonaniu układu lub wyegzekwowaniu wierzytelności objętych układem sąd wydaje postanowienie o wykonaniu układu. Prawomocne postanowienie stanowi podstawę do wykreślenia wpisów dotyczących układu w księgach wieczystych i rejestrach. Dłużnik odzyskuje również prawo swobodnego zarządzania majątkiem i rozporządzania jego składnikami, jeżeli był go pozbawiony na mocy postanowień układu.

II.

Upadłość przedsiębiorcy

§ 8Czym jest upadłość gospodarcza i stan niewypłacalności?+

Złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości z punktu widzenia dłużnika z pewnością nie jest łatwą decyzją. Warto jednak wiedzieć, kiedy zgodnie z prawem należy złożyć taki wniosek, aby uniknąć negatywnych konsekwencji, jakie mogą wiązać się z niezłożeniem go w terminie. Kwestie dotyczące ogłoszenia upadłości reguluje ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. — Prawo upadłościowe. Zgodnie z nią upadłość ogłasza się w stosunku do dłużnika, który stał się niewypłacalny. Niewypłacalność dłużnika zachodzi w dwóch sprecyzowanych przez przepisy sytuacjach.

Czym jest stan niewypłacalności?

Ze stanem niewypłacalności mamy do czynienia wówczas, gdy dłużnik nie wykonuje swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych. Oznacza to, że wystarczy, by dłużnik opóźniał się z zapłatą co najmniej dwóch należności (np. dwóch faktur) względem dwóch wierzycieli, aby został uznany za niewypłacalnego w rozumieniu Prawa upadłościowego. W praktyce zdarzają się przypadki wykorzystywania tego przepisu przez wierzycieli: składają oni wnioski o ogłoszenie upadłości dłużników, którzy w powszechnym rozumieniu tego słowa wcale nie są niewypłacalni, uzyskując swoistą dźwignię — dłużnik, chcąc zatrzymać postępowanie, spłaca wierzyciela, by ten wycofał swój wniosek. Warto więc pamiętać, że brzmienie tego przepisu jest kategoryczne i niespłacanie więcej niż jednego długu skutkuje powstaniem niewypłacalności, choćby opóźnienie i wartość długów były niewielkie.

Niewypłacalność bilansowa — zobowiązania przekraczają wartość majątku

Druga sytuacja, uznawana przez przepisy Prawa upadłościowego za stan niewypłacalności, dotyczy tylko dłużników będących osobami prawnymi (np. spółek akcyjnych) albo jednostkami organizacyjnymi nieposiadającymi osobowości prawnej, którym odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną (np. spółek jawnych). Takich dłużników uważa się za niewypłacalnych także wtedy, gdy ich zobowiązania przekroczą wartość majątku — nawet wówczas, gdy dłużnik na bieżąco wykonuje swoje zobowiązania.

Obie opisane wyżej przesłanki niewypłacalności są od siebie niezależne — wystarczy zaistnienie którejkolwiek z nich lub obu łącznie, aby dłużnika można było uznać za niewypłacalnego.

Wniosek o ogłoszenie upadłości

Już samo zaistnienie co najmniej jednej z dwóch opisanych sytuacji rodzi obowiązek złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości. Obowiązek ten spoczywa na samym dłużniku (jeśli jest osobą fizyczną), a w przypadku osób prawnych lub jednostek organizacyjnych niebędących osobami prawnymi — na każdym, kto ma prawo reprezentować dłużnika sam lub nawet tylko łącznie z innymi osobami (np. na członkach zarządu). Wniosek o ogłoszenie upadłości należy złożyć w terminie trzydziestu dni od dnia, w którym wystąpiła podstawa do ogłoszenia upadłości. Istotne jest przy tym, że niedopełnienie tego obowiązku w terminie rodzi odpowiedzialność odszkodowawczą, może także skutkować orzeczeniem zakazu prowadzenia działalności gospodarczej, a w niektórych sytuacjach może rodzić nawet odpowiedzialność karną.

Przesłanki ogłoszenia upadłości zostały w Prawie upadłościowym ujęte szeroko i w sposób kategoryczny, a termin na złożenie wniosku jest krótki. Aby uniknąć negatywnych konsekwencji, konieczne jest stałe monitorowanie sytuacji finansowej prowadzonego przedsiębiorstwa oraz dbanie o terminowe regulowanie zobowiązań.

§ 9Kiedy musimy złożyć wniosek o upadłość i co jest do tego potrzebne?+

Jeżeli nie płacimy naszym kontrahentom dłużej niż przez 3 miesiące, liczone od daty płatności wskazanej na fakturze, sytuację tę musimy potraktować jako przesłankę do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości. Oznacza to bowiem, że w świetle prawa utraciliśmy płynność finansową (czyli zdolność do obsługi zadłużenia) i w związku z tym powinniśmy złożyć wniosek o ogłoszenie upadłości.

Jeżeli reprezentujemy spółkę, wniosek upadłościowy należy złożyć również w sytuacji, gdy przez ponad 2 lata nasza firma ma więcej zobowiązań (zarówno przeterminowanych, jak i jeszcze niewymagalnych) aniżeli majątku.

Co jest potrzebne do sporządzenia wniosku?

Jeśli już popadliśmy w opisany wyżej stan niewypłacalności, mamy 30 dni na przygotowanie i złożenie w sądzie wniosku o ogłoszenie upadłości naszej firmy. Wniosek ten jest sformalizowanym pismem procesowym, od którego należy uiścić opłatę sądową i zaliczkę na wydatki (obecnie jest to około 6 tys. zł). Przygotowanie wniosku wymaga wsparcia ze strony księgowości i służb prawnych, ponieważ sądowi musimy przedłożyć szczegółowe dane finansowe, a ewentualne uchybienia mogą skutkować nawet zwrotem wniosku. Jeśli zaś wniosek zostanie zwrócony z uwagi na błędy formalne, traktuje się go tak, jakby nigdy nie został złożony. Z kolei skutki niezłożenia wniosku są bardzo dotkliwe — łącznie z możliwością pociągnięcia do odpowiedzialności karnej i majątkowej.

We wniosku upadłościowym musimy opisać aktualną sytuację majątkową i finansową, a ponadto załączyć szereg dokumentów i informacji, w tym m.in.:

bilans (nie starszy niż 30 dni);
wykaz majątku posiadanego przez firmę wraz z podaniem jego wartości;
wykaz wszystkich wierzycieli z podaniem ich adresów, wysokości wierzytelności każdego z nich oraz terminów zapłaty;
listę zabezpieczeń dokonanych przez wierzycieli na majątku firmy wraz z datami ich ustanowienia;
wykaz wszystkich przelewów i wypłat z kasy firmy dokonanych w ostatnich 6 miesiącach;
wykaz należności wraz z danymi kontrahentów;
listę wystawionych przeciwko firmie tytułów egzekucyjnych;
jeśli dłużnikiem jest spółka — dodatkowo miejsca zamieszkania członków zarządu, a przy spółkach osobowych wspólników uprawnionych do reprezentacji spółki.

Do wniosku musimy załączyć także oświadczenie składane pod rygorem odpowiedzialności karnej, że dane zawarte we wniosku o ogłoszenie upadłości (czyli m.in. wymienione dokumenty finansowe) są prawdziwe. Brak tego oświadczenia oznacza, że sąd wnioskiem w ogóle się nie zajmie i zwróci go bez wzywania do uzupełnienia braków.

§ 10Konsekwencje niezłożenia wniosku o upadłość+

Sankcje grożące osobom za niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości w terminie są następujące:

Sankcja karna (art. 586 Kodeksu spółek handlowych): kto, będąc członkiem zarządu spółki albo likwidatorem, nie zgłasza wniosku o upadłość spółki handlowej pomimo powstania warunków uzasadniających według przepisów upadłość spółki, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku;
Sankcja cywilna (art. 299 Kodeksu spółek handlowych oraz art. 21 ust. 3 Prawa upadłościowego): jest to odpowiedzialność majątkiem osobistym za nieuregulowane zobowiązania spółki, jeżeli ich egzekucja wobec spółki okazała się bezskuteczna. Z odpowiedzialności tej zawsze zwalnia złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości w terminie bądź otwarcie — w terminie do złożenia wniosku upadłościowego — postępowania restrukturyzacyjnego albo zatwierdzenie układu w postępowaniu o zatwierdzenie układu. W razie niezłożenia wniosku lub nieotwarcia postępowania restrukturyzacyjnego w terminie uwolnienie się od tej odpowiedzialności jest możliwe, ale trudniejsze;
Sankcja administracyjna (art. 116 Ordynacji podatkowej): zbudowana na takich samych zasadach jak odpowiedzialność opisana powyżej, tyle że przedmiotowo ograniczona do zobowiązań podatkowych i innych publicznoprawnych;
Orzeczenie zakazu prowadzenia działalności gospodarczej (art. 373 Prawa upadłościowego): w tym mieści się również zakaz piastowania funkcji członkowskich w organach korporacyjnych, np. w zarządach, radach nadzorczych, komisjach rewizyjnych, oraz działania w charakterze prokurenta lub pełnomocnika spółek. Przy orzekaniu zakazu sąd bierze pod uwagę stopień winy oraz skutki podejmowanych działań, w szczególności obniżenie wartości ekonomicznej przedsiębiorstwa upadłego i rozmiar pokrzywdzenia wierzycieli.

Ustawodawca surowo traktuje zaniechanie polegające na braku odpowiedniej reakcji na wystąpienie stanu niewypłacalności. Dlatego złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości w odpowiednim czasie jest jednym z najważniejszych obowiązków przedsiębiorcy. Wniosek należy złożyć w ustawowym terminie niezależnie od tego, czy firma posiada majątek na zaspokojenie kosztów postępowania upadłościowego.

§ 11Upadłość jednoosobowej działalności gospodarczej+

Nowelizacja prawa upadłościowego wprowadziła szereg zmian, które są korzystne dla osób prowadzących działalność gospodarczą. Osoby te odpowiadają całym swoim majątkiem — nie tylko tym wprowadzonym do działalności. W momencie ogłoszenia upadłości również majątek, który nie był wykorzystywany do prowadzenia pracy zarobkowej, wchodzi w skład masy upadłości (mieszkanie, samochód, oszczędności itp.).

Nowe przepisy pozwalają sądowi traktować dłużnika jak konsumenta nieprowadzącego działalności gospodarczej. Co za tym idzie, po sprzedaży nieruchomości dłużnik może wnioskować o wydzielenie kwoty na cele mieszkaniowe na okres 24 miesięcy, szacowanej na podstawie średnich cen wynajmu w danej miejscowości oraz na podstawie sytuacji rodzinnej dłużnika.

Kolejną pozytywną zmianą jest możliwość umorzenia pozostałych zobowiązań niezaspokojonych z likwidacji majątku przeprowadzonej przez syndyka.

§ 12Przygotowana upadłość (pre-pack)+

Upadłość do niedawna kojarzona była niemal wyłącznie z zakończeniem działalności przedsiębiorstwa i długotrwałym procesem sprzedaży jego aktywów w kolejnych przetargach. Obecnie, dzięki instytucji pre-packu, istnieje możliwość płynnego przejęcia przedsiębiorstwa, zorganizowanej jego części lub istotnego składnika — np. eksploatowanej nieruchomości — bez zobowiązań i obciążeń.

Pre-pack, inaczej przygotowana likwidacja, to instytucja prawa upadłościowego, która funkcjonuje w Polsce od 1 stycznia 2016 r. i została zapożyczona z anglosaskiego porządku prawnego, gdzie nazywana jest pre-packaged insolvency. Pre-pack zakłada złożenie — wraz z wnioskiem o ogłoszenie upadłości — wniosku o zatwierdzenie warunków sprzedaży przedsiębiorstwa, jego części albo istotnych składników majątkowych, np. nieruchomości.

W ramach tej procedury wskazuje się konkretnego nabywcę bez organizowania przetargu, zaś cenę nabycia determinuje dołączana do wniosku wycena sporządzona przez biegłego sądowego i kwota możliwa do uzyskania w ramach standardowego postępowania upadłościowego. Założeniem pre-packu jest bowiem uzyskanie ze sprzedaży kwoty wyższej niż w przypadku likwidacji masy upadłości na zasadach ogólnych. Taka forma upadłości w dużym stopniu ogranicza koszty postępowania upadłościowego, co zarazem przekłada się na większe zaspokojenie wierzycieli.

Pre-pack konsumenta

Do czasu nowelizacji ustawy instytucja ta była stosowana w sprawach dotyczących przedsiębiorców. Dzięki dodaniu art. 491² ust. 1a Prawa upadłościowego — „W postępowaniu o ogłoszenie upadłości uczestnik może złożyć wniosek o zatwierdzenie warunków sprzedaży składników majątku o znacznej wartości. Przepisy art. 56a–56h stosuje się odpowiednio." — z przygotowanej likwidacji może skorzystać również osoba fizyczna.

Konsument może zatem wskazać nabywcę, który zapłaci cenę rynkową i kupi nieruchomość w trybie egzekucyjnym, czyli bez żadnych obciążeń. Nabywca nie musi być przy tym osobą obcą dla dłużnika — przepisy nie regulują, kto może kupować nieruchomość w tej procedurze.

III.

Upadłość konsumencka

§ 13Czym jest upadłość konsumencka?+

Upadłość konsumencka to przede wszystkim postępowanie sądowe skierowane wyłącznie do osób prywatnych, które nie prowadzą działalności gospodarczej. Jeśli zatem należysz do grona przedsiębiorców, nie możesz z niej skorzystać — zajrzyj do działu o upadłości dla przedsiębiorców. Jak wskazuje nazwa, upadłość umożliwiona została jedynie tym, którzy są niewypłacalni, a jej głównym celem jest oddłużenie z całego lub części zadłużenia, którego konsument nie będzie w stanie spłacić. Ważny jest fakt, że upadłość może dotyczyć jedynie długów, które zaistniały przed jej ogłoszeniem.

Kiedy stajemy się niewypłacalni?

Przede wszystkim w sytuacji, gdy nasze miesięczne wynagrodzenie jest zbyt niskie, aby mogło pokryć wydatki związane z utrzymaniem oraz spłatą długów.

Moralność płatnicza a nowelizacja Prawa upadłościowego

Co istotne, do zadłużenia mogło dojść nawet w sposób umyślny. Jeśli zatem celowo podejmowałeś działania, które doprowadziły do Twojej niewypłacalności, to także masz prawo do ogłoszenia upadłości konsumenckiej, choć sąd potraktuje Cię nieco inaczej niż osobę, która na zadłużenie wpływu nie miała i jest ono np. efektem choroby czy utraty pracy.

Co daje upadłość konsumencka i jak jest postrzegana?

Wzrost liczby wniosków o upadłość jest dowodem na to, iż w Polsce wzrasta świadomość społeczna — ludzie coraz lepiej znają swoje prawa i uczą się korzystać z możliwości, które daje im prawo. Osoby, które ogłaszają upadłość, przestały być postrzegane jak „bankruci"; stało się to raczej czymś normalnym, jak zamknięcie firmy bądź zmiana pracy. Problemy finansowe dotykają każdego, bez względu na wysokość wynagrodzenia, poziom wykształcenia czy status społeczny. Osoby, które zarabiają miesięcznie nawet kilka średnich krajowych pensji, również popadają w stan niewypłacalności — poziom życia i wydatków rośnie wraz z dochodami, co leży w ludzkiej naturze. W momencie obniżenia uposażenia część osób staje pod ścianą, ponieważ ich budżet domowy był zamykany z miesiąca na miesiąc, bez oszczędności.

Wśród osób, które wpadły w spiralę zadłużenia, widzimy wszystkie warstwy naszego społeczeństwa. Upadłość nie stygmatyzuje nikogo — ma za zadanie pomóc wrócić do normalności, odzyskać komfort psychiczny bez nękających windykatorów i komorników. Ustawa jest kierowana przede wszystkim do dłużników i ma na celu pomoc w odzyskaniu normalności poprzez danie im drugiej szansy, jaką jest oddłużenie.

§ 14Konsekwencje ogłoszenia upadłości konsumenckiej+

Pomimo tego, iż ogłoszenie upadłości dla wielu osób wydaje się jedynym słusznym rozwiązaniem, gdy niemożliwe staje się spłacenie długów, warto wiedzieć, że upadłość konsumencka niesie za sobą także konsekwencje. Największą z nich jest utrata prawa do zarządzania swoim majątkiem — zostaje ono przekazane syndykowi. Oznacza to, że nieruchomości oraz ruchomości o znacznej wartości (np. pojazdy) stanowią masę upadłościową i będą podlegać wycenie oraz sprzedaży w celu zaspokojenia wierzycieli. Również wynagrodzenie upadłego podlega egzekucji na zasadach ogólnych. Istnieje możliwość wnioskowania o pozostawienie kwot wyższych niż wolne od egzekucji, ale wymaga to rzetelnej argumentacji.

Warto również wiedzieć, że gdy jeden z małżonków ogłosi upadłość konsumencką, automatycznie między małżonkami następuje rozdzielność majątkowa. Majątek wspólny przyjmuje formę tak zwanej masy upadłościowej, którą przeznacza się na pokrycie wydatków związanych z postępowaniem sądowym oraz spłatę zadłużeń. Zobowiązania zostaną przy tym umorzone tylko wobec tego współmałżonka, który ogłosił upadłość. Dlatego w sytuacji braku umowy rozdzielności majątkowej małżeńskiej oboje małżonkowie powinni rozważyć złożenie wniosków o ogłoszenie upadłości.

§ 15Sprzedaż nieruchomości a kwota na potrzeby mieszkaniowe+

Osoba, wobec której została ogłoszona upadłość konsumencka i w której masie upadłości znajduje się nieruchomość podlegająca sprzedaży, może wnioskować o wydzielenie kwoty na potrzeby mieszkaniowe, która ma je zaspokoić przez okres 24 miesięcy. Kwota jest szacowana na podstawie średnich cen wynajmu nieruchomości w miejscu zamieszkania dłużnika; ocenie podlegają również warunki lokalowe, które dłużnik chciałby posiadać. Małżeństwo z dziećmi ma większe potrzeby mieszkaniowe niż osoba samotna.

§ 16Alimenty i mienie wyłączone z masy upadłości+

Wraz z ogłoszeniem upadłości konsumenckiej powstaje tzw. masa upadłości, z której pokrywane są zobowiązania konsumenta. Co do zasady powinien wchodzić do niej cały majątek dłużnika. Jest jednak mienie wyłączone z egzekucji i zajęcia przez komornika, o ile w chwili ogłoszenia upadłości spełnia funkcję bądź służy do realizacji celów, które ustawodawca uznał za wymagające ochrony. Zaliczają się do nich świadczenia alimentacyjne, rodzinne, pielęgnacyjne, porodowe, dla sierot zupełnych, dla opiekunów oraz z pomocy społecznej, ale nie tylko. Do mienia wyłączonego z masy upadłości należą również m.in.:

przedmioty użytku codziennego, niezbędne do utrzymania członków rodziny;
zapasy żywności i opału dla dłużnika i członków rodziny na okres jednego miesiąca;
narzędzia i przedmioty służące wykonywaniu pracy zarobkowej, z wyłączeniem pojazdów mechanicznych;
przedmioty wykorzystywane podczas nauki i wykonywania praktyk religijnych;
przedmioty niezbędne ze względu na niepełnosprawność dłużnika albo członków jego rodziny;
sumy i świadczenia w naturze przyznane na wyjazdy służbowe;
sumy przyznane przez Skarb Państwa na finansowanie specjalnych celów;
prawa niezbywalne;
świadczenia z ubezpieczeń osobowych oraz majątkowych;
zapomogi z tytułu śmierci;
zasiłki dla bezrobotnych;
świadczenia szkoleniowe.

§ 17Ustroje majątkowe w małżeństwie a upadłość+

Polski ustawodawca rozróżnia dwa rodzaje majątkowych ustrojów małżeńskich: ustawowy i umowny. Ustawowy powstaje z mocy prawa z chwilą zawarcia małżeństwa i polega na wspólności majątkowej. Odstępstwem od niego pozostaje natomiast ustrój umowny — bierze swój początek w umowie małżonków zawartej w formie aktu notarialnego i może przybrać postać np. rozdzielności majątkowej albo ograniczonej wspólności majątkowej. Po krótkim przypomnieniu regulacji Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego zadajmy sobie pytanie: jak na majątkowe ustroje małżeńskie wpływa ogłoszenie upadłości jednego z małżonków?

Niezależnie od ustroju majątkowego, z dniem ogłoszenia upadłości jednego z małżonków powstaje, z mocy prawa, rozdzielność majątkowa. To zaś, co stanowiło majątek wspólny małżonków, wchodzi do masy upadłości (poza masą pozostaje przede wszystkim majątek osobisty małżonka upadłego). Jaką ochronę przyznaje zatem prawo małżonkowi upadłego, skoro cały majątek wspólny wchodzi w skład masy upadłości? Otóż małżonek upadłego może dochodzić należności z tytułu udziału w majątku wspólnym w ramach procedury upadłościowej, poprzez zgłoszenie swojej wierzytelności sędziemu-komisarzowi.

Co jeśli wspólność majątkowa ustała przed ogłoszeniem upadłości?

Po pierwsze, ustanowienie rozdzielności majątkowej w formie umowy jest skuteczne tylko wtedy, gdy umowa została zawarta co najmniej dwa lata przed dniem złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości. Jeżeli zatem małżonkowie stawili się u notariusza 2 stycznia 2020 r. i ustanowili rozdzielność majątkową, a wniosek o ogłoszenie upadłości w stosunku do jednego z nich wniesiono 2 stycznia 2021 r., to umowa ta nie będzie skuteczna w stosunku do późniejszej masy upadłości. W takiej sytuacji cały majątek wspólny (poza mało znaczącymi wyjątkami) zostanie zlikwidowany w ramach procedury upadłościowej.

Po drugie, sądowe ustanowienie rozdzielności majątkowej jest bezskuteczne względem masy upadłości, jeśli zostanie dokonane w ciągu roku przed dniem złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości — chyba że pozew o ustanowienie rozdzielności majątkowej został złożony co najmniej na dwa lata przed złożeniem wniosku o ogłoszenie upadłości. Podobnie dzieje się w przypadku, gdy rozdzielność powstaje na drodze rozwodu, separacji czy ubezwłasnowolnienia jednego z małżonków.

Ustawodawca bierze zatem poprawkę na tempo działania sądów: jeżeli pozew o ustanowienie rozdzielności majątkowej został złożony wcześniej niż 2 lata przed złożeniem wniosku o ogłoszenie upadłości, to takie zniesienie będzie skuteczne, nawet jeżeli doszło do niego w okresie roku przed złożeniem wniosku.

Celem powyższych regulacji jest to, żeby bezskuteczne w stosunku do masy upadłości były czynności dłużnika mające na celu pokrzywdzenie wierzycieli, dokonywane na tzw. przedpolu upadłości.

IV.

Przebieg postępowania w praktyce

§ 18Krajowy Rejestr Zadłużonych — gdzie toczy się postępowanie+

Od 1 grudnia 2021 r. postępowania upadłościowe i restrukturyzacyjne prowadzone są elektronicznie — w systemie Krajowego Rejestru Zadłużonych (KRZ). To przez ten system składa się wnioski, pisma procesowe i zgłoszenia wierzytelności, a sąd, syndyk czy nadzorca doręczają w nim swoje pisma i obwieszczenia. Tradycyjna, papierowa forma pozostała wyjątkiem, zarezerwowanym przede wszystkim dla wierzycieli, którym przysługują należności ze stosunku pracy lub alimentacyjne.

KRZ pełni jednocześnie funkcję jawnego rejestru: każdy może bezpłatnie sprawdzić w nim, czy wobec danej osoby lub firmy toczy się (lub toczyło) postępowanie upadłościowe albo restrukturyzacyjne. W rejestrze obwieszcza się m.in. postanowienie o ogłoszeniu upadłości lub o otwarciu restrukturyzacji — i to od daty takiego obwieszczenia liczy się wiele kluczowych terminów, w tym termin na zgłoszenie wierzytelności.

Co to oznacza dla dłużnika?

Po pierwsze — do prowadzenia sprawy potrzebne jest konto w systemie KRZ (logowanie m.in. profilem zaufanym). Po drugie — informacja o postępowaniu jest publiczna, co warto uwzględnić w komunikacji z kontrahentami i bankami. Po trzecie — wpisy nie są wieczne: dane przestają być ujawniane po upływie okresów przewidzianych ustawą, np. co do zasady po 10 latach od prawomocnego zakończenia postępowania, a w razie wykonania planu spłaty i oddłużenia — po 3 latach.

W praktyce sprawne poruszanie się po systemie KRZ jest dziś warunkiem skutecznego udziału w postępowaniu — zarówno dla dłużnika, jak i wierzycieli. Pomagam założyć konto, skompletować wniosek i prowadzić korespondencję w systemie.

§ 19Zgłoszenie wierzytelności — jak wierzyciel uczestniczy w upadłości+

Aby uczestniczyć w postępowaniu upadłościowym i otrzymać zaspokojenie z masy upadłości, wierzyciel musi co do zasady zgłosić swoją wierzytelność. Zgłoszenia dokonuje się bezpośrednio syndykowi — elektronicznie, za pośrednictwem systemu Krajowego Rejestru Zadłużonych — w terminie trzydziestu dni od dnia obwieszczenia postanowienia o ogłoszeniu upadłości w KRZ.

W zgłoszeniu wskazuje się m.in. kwotę wierzytelności wraz z należnościami ubocznymi, dowody jej istnienia, kategorię zaspokojenia oraz ewentualne zabezpieczenia. Niektóre należności są umieszczane na liście wierzytelności z urzędu — dotyczy to w szczególności należności ze stosunku pracy oraz wierzytelności zabezpieczonych rzeczowo na majątku upadłego, które syndyk uwzględnia na podstawie ksiąg dłużnika i wpisów w rejestrach.

Spóźnione zgłoszenie

Zgłoszenie po terminie nie pozbawia wierzyciela udziału w postępowaniu, ale ma swoją cenę: wierzyciel ponosi zryczałtowane koszty postępowania wywołane spóźnieniem (równowartość 15% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw), nawet jeśli opóźnienie było niezawinione. Co więcej, czynności już dokonane w postępowaniu pozostają skuteczne — spóźniony wierzyciel może więc nie załapać się na podział środków, który już nastąpił.

Z perspektywy dłużnika rzetelny wykaz wierzycieli we wniosku jest na wagę złota: układ nie wiąże wierzycieli, których dłużnik nie ujawnił i którzy nie uczestniczyli w postępowaniu, a zatajenie wierzyciela może przekreślić cel całego postępowania.

§ 20Plan spłaty wierzycieli i umorzenie zobowiązań konsumenta+

Ogłoszenie upadłości konsumenckiej to dopiero początek drogi do oddłużenia. Po likwidacji majątku przez syndyka sąd decyduje o dalszym losie niespłaconych zobowiązań — i tu możliwe są trzy scenariusze.

Plan spłaty wierzycieli

Podstawowym scenariuszem jest ustalenie planu spłaty: sąd określa, jaką część dochodów i przez jaki okres upadły będzie przeznaczał na rzecz wierzycieli, oraz jaka część zobowiązań zostanie umorzona po jego wykonaniu. Standardowo plan spłaty ustala się na okres do 36 miesięcy. Jeżeli jednak sąd ustali, że upadły doprowadził do swojej niewypłacalności lub istotnie zwiększył jej stopień umyślnie albo wskutek rażącego niedbalstwa, plan spłaty wyznacza się na okres od 36 do 84 miesięcy. Przy ustalaniu wysokości rat sąd bierze pod uwagę możliwości zarobkowe upadłego, konieczność utrzymania jego i osób pozostających na jego utrzymaniu oraz wysokość niezaspokojonych wierzytelności.

Umorzenie bez planu spłaty

Jeżeli osobista sytuacja upadłego w oczywisty sposób wskazuje, że jest on trwale niezdolny do dokonywania jakichkolwiek spłat (np. z powodu ciężkiej choroby czy niepełnosprawności), sąd umarza zobowiązania bez ustalania planu spłaty. Gdy niezdolność ma charakter przejściowy, możliwe jest warunkowe umorzenie zobowiązań — bez planu spłaty, ale z pięcioletnim okresem, w którym wierzyciele lub upadły mogą złożyć wniosek o ustalenie planu spłaty, jeśli sytuacja dłużnika się poprawi.

Czego oddłużenie nie obejmuje

Niektóre zobowiązania nie podlegają umorzeniu w żadnym scenariuszu. Są to w szczególności: alimenty, renty odszkodowawcze (za wywołanie choroby, niezdolności do pracy, kalectwa lub śmierci), kary grzywny i inne należności orzeczone przez sąd karny, obowiązek naprawienia szkody i zadośćuczynienia za wyrządzoną krzywdę, a także zobowiązania, których upadły umyślnie nie ujawnił, jeżeli wierzyciel nie brał udziału w postępowaniu.

Sąd może też odmówić oddłużenia w ogóle, jeżeli upadły doprowadził do niewypłacalności w sposób celowy — w szczególności trwoniąc majątek lub celowo nie regulując zobowiązań — chyba że przemawiają za nim względy słuszności lub humanitarne. Rzetelne przedstawienie historii zadłużenia we wniosku ma więc kluczowe znaczenie.

Najczęstsze pytania

P 1Czy w upadłości konsumenckiej stracę mieszkanie?+

Nieruchomość co do zasady wchodzi do masy upadłości i podlega sprzedaży. Prawo przewiduje jednak istotną osłonę: z sumy uzyskanej ze sprzedaży wydziela się na wniosek upadłego kwotę odpowiadającą przeciętnemu czynszowi najmu w jego miejscowości za okres od 12 do 24 miesięcy — z uwzględnieniem liczby osób na utrzymaniu i potrzeb mieszkaniowych rodziny. Alternatywą bywa pre-pack, w którym nieruchomość kupuje wskazany nabywca (przepisy nie zabraniają, by była to osoba bliska), płacąc cenę rynkową opartą na wycenie biegłego.

P 2Ile trwa upadłość konsumencka?+

Samo rozpoznanie wniosku i ogłoszenie upadłości to zwykle kwestia tygodni lub kilku miesięcy. Następnie syndyk likwiduje majątek, a sąd ustala plan spłaty — standardowo do 36 miesięcy, a przy umyślności lub rażącym niedbalstwie od 36 do 84 miesięcy. Przy braku majątku i trwałej niezdolności do spłat oddłużenie może nastąpić bez planu spłaty, co znacząco skraca całą drogę. Realny horyzont to więc od kilkunastu miesięcy do kilku lat — w zależności od majątku i historii zadłużenia.

P 3Których długów upadłość nie umorzy?+

Oddłużenie nie obejmuje w szczególności: alimentów, rent odszkodowawczych, grzywien i innych kar orzeczonych przez sąd, obowiązku naprawienia szkody i zadośćuczynienia za krzywdę oraz zobowiązań umyślnie zatajonych, jeżeli wierzyciel nie brał udziału w postępowaniu. Te należności trzeba będzie regulować również po zakończeniu postępowania.

P 4Czy po otwarciu restrukturyzacji komornik nadal może zajmować konto?+

W przyspieszonym postępowaniu układowym, układowym i sanacyjnym egzekucje dotyczące wierzytelności objętych układem zawieszają się z mocy prawa z dniem otwarcia postępowania, a nowych wszcząć nie można. Zajęcia rachunków dokonane wcześniej mogą zostać uchylone przez sędziego-komisarza, jeżeli to konieczne do dalszego prowadzenia firmy. Najszerzej chroni sanacja — wstrzymuje niemal wszystkie egzekucje do masy sanacyjnej. Samo postępowanie o zatwierdzenie układu ochrony egzekucyjnej nie daje aż do wydania postanowienia o zatwierdzeniu układu.

P 5Prowadzę spółkę z o.o. — czy odpowiadam za jej długi prywatnym majątkiem?+

Tak, jeżeli egzekucja wobec spółki okaże się bezskuteczna, a wniosek o upadłość nie został złożony w terminie 30 dni od niewypłacalności (art. 299 k.s.h., art. 116 Ordynacji podatkowej). Tarczą jest złożenie wniosku w terminie albo otwarcie w tym czasie postępowania restrukturyzacyjnego lub zatwierdzenie układu. Dlatego moment reakcji jest ważniejszy niż jej forma — spóźnienie zamyka najprostszą drogę obrony.

P 6Czy o mojej upadłości dowiedzą się inni?+

Postanowienia o ogłoszeniu upadłości i otwarciu restrukturyzacji są obwieszczane w jawnym Krajowym Rejestrze Zadłużonych — każdy może je sprawdzić. Wpisy nie są jednak wieczne: przestają być ujawniane po okresach przewidzianych ustawą (np. 3 lata od oddłużenia po wykonaniu planu spłaty). Sama współpraca ze mną i analiza sytuacji pozostają całkowicie poufne.

P 7Nie mam żadnego majątku. Czy upadłość w ogóle ma sens?+

W upadłości konsumenckiej — tak, często właśnie wtedy ma największy sens: brak majątku nie jest przeszkodą, a przy trwałej niezdolności do spłat sąd może umorzyć zobowiązania nawet bez planu spłaty. U przedsiębiorców z kolei wniosek trzeba złożyć w terminie niezależnie od tego, czy majątek wystarczy na koszty postępowania — bo to złożenie wniosku, a nie jego skuteczność, chroni przed odpowiedzialnością osobistą.

P 8Czy w trakcie restrukturyzacji mogę normalnie prowadzić firmę?+

Tak — to jest sens restrukturyzacji. W postępowaniu o zatwierdzenie układu, przyspieszonym i układowym dłużnik zachowuje zarząd nad przedsiębiorstwem (pod kontrolą nadzorcy w zakresie czynności przekraczających zwykły zarząd). Umowy wzajemne wykonuje się na bieżąco, dzięki czemu firma zarabia na wykonanie układu. Jedynie w sanacji zarząd przejmuje zarządca, choć sąd może zezwolić dłużnikowi na sprawowanie zarządu zwykłego.

P 9Co powinienem przygotować na pierwszą konsultację?+

Im pełniejszy obraz, tym precyzyjniejsza rekomendacja. Przydadzą się: lista wierzycieli z kwotami i terminami płatności, informacje o zabezpieczeniach (hipoteki, zastawy, poręczenia), korespondencja od komorników i sądów, umowy kredytowe i leasingowe, a u przedsiębiorców — bilans i rachunek wyników oraz wykaz majątku firmy. Jeśli czegoś brakuje, uporządkujemy to wspólnie — brak kompletu dokumentów nie jest przeszkodą, by zacząć.

P 10Czym różni się Twoja rola od roli licencjonowanego doradcy restrukturyzacyjnego?+

Funkcje zastrzeżone ustawą — nadzorca układu, nadzorca sądowy, zarządca, syndyk — pełni osoba z licencją doradcy restrukturyzacyjnego. Moja rola to wszystko wokół: analiza sytuacji i wybór procedury, przygotowanie wniosków i dokumentacji finansowej, negocjacje z wierzycielami, koordynacja całego procesu i bieżąca opieka nad sprawą. Tam, gdzie ustawa wymaga licencjonowanego specjalisty, do sprawy wchodzi współpracujący ze mną doradca — a Ty masz jeden punkt kontaktu.

Słownik pojęć

Masa upadłości: Majątek dłużnika z dnia ogłoszenia upadłości oraz nabyty w toku postępowania, z którego syndyk zaspokaja wierzycieli. Część mienia jest z niej ustawowo wyłączona (m.in. przedmioty codziennego użytku, narzędzia pracy).
Syndyk: Licencjonowany doradca restrukturyzacyjny, który po ogłoszeniu upadłości obejmuje zarząd majątkiem upadłego, likwiduje go i dzieli środki między wierzycieli.
Nadzorca układu: Doradca restrukturyzacyjny wybierany przez dłużnika w postępowaniu o zatwierdzenie układu; czuwa nad przygotowaniem propozycji układowych i prawidłowością zbierania głosów.
Nadzorca sądowy / zarządca: Organy wyznaczane przez sąd: nadzorca kontroluje czynności dłużnika zachowującego zarząd; zarządca przejmuje zarząd majątkiem w postępowaniu sanacyjnym.
Sędzia-komisarz: Sędzia kierujący tokiem postępowania po jego otwarciu: rozpoznaje wnioski (np. o uchylenie zajęć rachunków), nadzoruje organy postępowania i zgromadzenie wierzycieli.
Układ: Porozumienie dłużnika z wierzycielami zatwierdzane przez sąd, określające na nowo zasady spłaty: raty, odroczenie, konwersję na udziały lub redukcję zadłużenia.
Propozycje układowe: Przedstawiane wierzycielom warianty restrukturyzacji zobowiązań — można je łączyć (np. częściowe umorzenie plus rozłożenie reszty na raty).
Dzień układowy: Dzień wyznaczany przez dłużnika w postępowaniu o zatwierdzenie układu; pełni rolę dnia otwarcia postępowania — rozgranicza wierzytelności objęte i nieobjęte układem.
Wierzytelność sporna: Wierzytelność, której istnienie lub wysokość kwestionuje dłużnik (np. objęta procesem sądowym). Ich udział powyżej 15% zamyka drogę do postępowań uproszczonych.
Spis wierzytelności: Sporządzany przez nadzorcę lub zarządcę wykaz wierzycieli i ich należności; podstawa ustalenia, kto i jaką siłą głosu decyduje o układzie.
Masa sanacyjna: Mienie służące prowadzeniu przedsiębiorstwa oraz pozostały majątek dłużnika w postępowaniu sanacyjnym — chronione przed niemal wszystkimi egzekucjami.
Pre-pack: Przygotowana likwidacja: sprzedaż przedsiębiorstwa, jego części lub istotnego składnika (np. nieruchomości) z góry wskazanemu nabywcy, za cenę opartą na wycenie biegłego, w trybie egzekucyjnym — bez obciążeń.
Plan spłaty wierzycieli: Ustalany przez sąd harmonogram spłat konsumenta po likwidacji majątku (do 36 miesięcy, a przy umyślności lub rażącym niedbalstwie 36–84 miesiące); po jego wykonaniu resztę zobowiązań się umarza.
Krajowy Rejestr Zadłużonych (KRZ): Jawny, elektroniczny system, w którym od grudnia 2021 r. toczą się postępowania upadłościowe i restrukturyzacyjne oraz publikowane są obwieszczenia.
Zgłoszenie wierzytelności: Czynność, którą wierzyciel dokonuje wobec syndyka przez system KRZ w terminie 30 dni od obwieszczenia upadłości, aby uczestniczyć w podziale środków z masy.
Bezskuteczność czynności: Mechanizm pozbawiający skutków wobec masy upadłości czynności dokonanych „na przedpolu upadłości" z pokrzywdzeniem wierzycieli (np. zbyt późna rozdzielność majątkowa).

Długi się porządkuje.Spokojnie i zgodnie z prawem.

Trzy zasady, na których opieram każdą sprawę

Dyskrecja

Precyzja procedury

Realny plan wyjścia

Cztery drogi wyjścia z zadłużenia

Od pierwszej rozmowy do oddłużenia

Analiza sytuacji

Dobór procedury i strategia

Przeprowadzenie postępowania

Pierwszy krok jest poufny i nic nie kosztuje.

Pełny zakres prowadzonych postępowań

Restrukturyzacja przedsiębiorstw

Upadłość gospodarcza

Upadłość konsumencka i JDG

Pre-pack — przygotowana likwidacja